Presidenti tha se viti i ri nuk do të jetë i lehtë

Presidenti i Kosovës, Fatmir Sejdiu tha për BBC-në se 2009-a do të jetë një vit i vështirë për Kosovën.

"Unë them se nuk do të jetë e lehtë," tha z. Sejdiu.

Në një intervistë të gjatë për BBC-në, presidenti flet për arritjet e autoriteteve kosovare gjatë këtij viti dhe për sfidat e vitit të ardhshëm.

Ai tha autoritetet kosovare me ndihmën e bashkësisë ndërkomëtare, do të bëjnë projekte zhvillimore për t’i joshur serbët e veriut që ta kuptojnë realitetin e krijuar me shpalljen e pavarësisë.

Sipas presidentit Sejdiu nuk ka asnjë rrezik që Kosova të ndahet, sepse kjo siç thotë ai “do të sillte një situatë shumë të rrezikshme për rajonin”.

Ai thotë se është i gatshëm të takohet me udhëheqësit e Serbisë për të biseduar çështje të interesit të përbashkët të dy vendeve sovrane, por asnjëherë për tema që prekin sovranitetin dhe integritetin territorial të Kosovës.

Me presidentin Fatmir Sejdiu bisedoi korrespondetja e BBC-së në Prishtinë, Violeta Hyseni

BBC: Zoti President, 2008-ta ka qenë vit i pavarësisë së Kosovës. Sa sovrane është sot Kosova më shumë se dhjetë muaj pas shpalljes së pavarësisë?

Z. Sejdiu: Kosova është e pavarur dhe kjo është një përmbyllje e suksesshme një herë e përgjithmonë.

Natyrisht mund të themi se Kosova ecën edhe një kohë me një pjesë të sfidave që ka pasur edhe para periudhës së pavarësimit, që ka të bëjë me një shtrirje të plotë të sovranitetit dhe funksionalitetit të plotë të institucioneve të saj në tërë territorin e vet, duke pasur parasysh se paralelisht Kosova ka edhe një mbikqyrje ndërkombëtare.

Në këtë kuadër ne dëshirojmë që kjo mbikqyrje të jetë një mbështetje e veçantë për institucionet e Kosovës, për të pasur një qasje progressive në shembjen e gjithë atyre fenomeneve, dukurive apo edhe strukturave paralele, të cilat në një formë apo tjetër kanë mbajtur peng zhvillimet demokratike në veriun e Kosovës.

Mund të them se integriteti dhe sovraniteti i Kosovës janë të garantuara, natyrisht ka sfida të shumta të cilat lidhen me rigjenerimin ekonomik, integrimin e komuniteteve, në këtë rast të komunitetit serb, një pjesë të tij, e cila ende heziton të jetë pjesë aktive, ndërsa poashtu në të njejtën kohë është sfidë e veçantë mbajtja e partneritetit të mirë me bashkësinë ndërkombëtare.

BBC: Kushtetuta e Kosovës ka hyrë në fuqi më 15 qershor, por ajo nuk po zbatohet në veri të vendit. Edhe sa kohë do të nevojitet që të integrohet veriu, që autoritetet e Kosovës ta ushtrojnë autoritetin e tyre atje?

Z. Sejdiu: Them se kjo është një gjendje e trashëguar tash e nëntë vjet e më tepër dhe për fat të keq, kjo pjesë e strukturave paralele, që kanë mbajt peng edhe qytetarët serbë është e ushqyer, e mbajtur dhe e ndërsyer gjithmonë nga qeveritë e Beogradit. Kjo qasje e tyre vazhdon edhe sot e kësaj dite.

Pavarësisht nga ky fakt, ne kemi thënë edhe më parë, edhe tash se do të ecim në një lëvizje progresive të arsyeshme, jo të dhunës, jo të metodave dhe qasjeve çfarë kanë bërë serbët në periudhat e mëhershme ndaj shumicës shqiptare, por të jetë një qasje e jonë me projekte zhvillimore, me investime të veçanta nga ana e qeverisë së Republikës së Kosovës, por edhe me ndihmën e bashkësisë ndërkombëtare për të joshur këta njerëz që të kuptojnë një realitet praktik, i cili është një realitet i ri, i ndërtuar në tërësinë e territorit të Kosovës, apo në tërësinë e Republikës.

Po ashtu nuk mund të them se është e natyrshme por këto ballafaqime mund t’i gjejmë edhe në krahasime të ngjashme tek vendet e posalindura, sepse ka një pjesë të mbetjeve apo relikteve, që dëshirojnë ta kthejnë rrotën e historisë pas, por ato nuk mund të ndodhin. Kosova ka hyrë në fazë të re të zhvillimit të saj dhe pavarësia e saj është e mbështetur ndërkombëtarisht.

Ju e dini se është edhe e proklamuar në akordancë të plotë me të gjithë miqtë e Kosovës dhe paralelisht kemi një njohje të kualitetit të veçantë me 53 shtete që e kanë njohur deri tash.

BBC: Zoti President, a do të bisedonit me Beogradin për t’i integruar serbët e veriut të Kosovës?

Z. Sejdiu: Me Beogradin ne do të bisedojmë në çdo kohë për tema që janë të interesit të dy vendeve, gjithmonë të dy vendeve sovrane, asnjëherë në temat të cilat mund të inicohen apo mund të jenë ide sikur tani që i proklamon Beogradi, që prekin në sovranitetin e Kosovës.

Mund të them se për ne është e interesit që të bisedojmë për lëvizjen e lirë të qytetarëve, për çështjen e bashkëpunimit ekonomik, për çështjen e parandalimit të krimit të organizuar, që mund të jetë i karakterit rajonal dhe përtej, për çështje që kanë të bëjnë me projekte të rëndësishme si dhe për çështje që janë në interes të të dyja vendeve.

Por gjithmonë po them në pozicionin e dy vendeve sovrane dhe asnjëherë në temat që do të preknin çështjet që lidhen me statusin apo materie të tilla që do të trajtoheshin si një rinegociim i pozicioneve të Kosovës apo statusit të saj, që me formën çfarë Beogradi deri tani dëshiron të iniciojë, do të preknin palcën apo indin e tërësisë territoriale të Kosovës dhe të sovranitetit e integritetit të saj.

BBC: Janë dëgjuar edhe zëra të shumtë rreth mundësisë së ndarjes së Kosovës dhe janë dhënë edhe ide të ndryshme se si do të mund të zgjidhej cështja e veriut. A ka ndonjë rrezik që Kosova të ndahet?

Z.Sejdiu: Ka njerëz që në një formë, apo në një tjetër japin sinjale provokuese për ta zgjedhur këtë pjesë të tensioneve me ndarje të Kosovës dhe këto gjithmonë janë ambicie të atyre që kanë bërë luftëra, që kanë përgjakur popujt e rajonit, të atyre që nuk shkojnë me standardet e bashkëkohësisë, të atyre që ne i quajmë vlera dhe standarde perëndimore.

Për ne është e papranueshme çdo qasje e tillë, ajo do të ishte një hapje e Kutisë së Pandorës, që do të sillte situata jashtëzakonisht të rrezikshme dhe të cilat nuk do të ndaleshin vetëm në dëshirën e serbëve për të ndarë një pjesë të Kosovës, që është totalisht e papranueshme për shumicën shqiptare dhe për karakterin multietnik të Kosovës, sikurse edhe për mbështetjen ndërkombëtare që i është dhënë Kosovës. Askush në mekanizmat ndërkombëtarë nuk përkrah një ide të tillë, prandaj unë them që nuk ka rrezik.

Me rëndësi është që EULEX-i tani është në dy pikat më të rëndësishme të funksionimit të sovranitetit të Kosovës. Keni parasysh që ata (EULEX-i) janë vendosur edhe në dy pikat doganore që janë djegur pas pavarësisë, pra në pikën 1 dhe 31. Po ashtu një garant i veçantë i sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës është edhe prezenca e KFOR-in që bën punë të shkëlqyeshme.

BBC: Zoti President, këto ditë kemi parë një këmbëngulësi të Beogradit për fillimin e zbatimit të planit gjashtëpikësh të Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, Ban Ki Mon. A do të zbatohet ky plan megjithë kundërshtimin e palës kosovare, cilat janë gjasat që ai të zbatohet pa pëlqimin e juaj?

Z. Sejdiu: Absolutisht nuk mund të zbatohet, sepse plani e do edhe partneritetin në kuptimin e implementimit të tij. Shteti i Kosovës e ka refuzuar në fillim këtë plan dhe si përmbajtje e tillë është tërësisht e papranueshme.

Ai prek konstruktin e shtetit të Kosovës, bën një interferencë tepër të rrezikshme në funksionimin e institucioneve të Kosovës dhe sipas mendjes së Beogradit bën paralizimin e funksionimit të tyre, prandaj për ne këto qasje janë të papranueshme.

Nuk do të mund të ketë asnjë marrëveshje, asnjë qasje, asnjë arranzhman për këtë pjesë të territorit të Kosovës, flas pra për 2-3 komunat e veriut, pa marrëveshjen dhe pa qëndrimin shumë të qartë të institucioneve të Kosovës, që gjithmonë kanë mandatin e tyre që të mbrojnë interesat e shtetit.

BBC: Zyrtarë të Kombeve të Bashkuara, përfshirë këtu edhe kreun e UNMIK-ut kanë thënë se do të donin të shihnin një dialog të ri ndërmjet Serbisë dhe Kosovës për çështje që nuk kanë të bëjnë me statusin. Do të pranonit ju që të hyni në bisedime të reja me Beogradin?

Z. Sejdiu: Ne do të jemi në ecje si shtet sovran dhe i pavarur, sikur edhe vendet tjera të rajonit dhe sigurisht se do të ketë tema që me kohë do të bisedohen në raporte bilaterale.

Pse mos të ketë një bashkëpunim të mirë ta zëmë për problemet energjetike, për çështje që kanë të bëjnë me nxitjen e vendeve të rajonit që kanë të bëjnë me përmbushjen e kritereve të përgjithshme për të lëvizur drejt integrimeve euroatlantike, pse të mos ketë një bashkëpunim edhe në mes të dy vendeve dhe me vendet tjera të rajonit për një stabilitet të përgjithshëm rajonal. Natyrisht se këto tema mund të trajtohen.

Do të vijë koha kur do të nënshkruhen edhe marrëveshje bilaterale, do të ketë tema që lidhen me tregtinë e lirë, pra konform me atë që ne e quajmë ekonomi e tregut apo ekonomi bashkëkohore si dhe tema që kanë të bëjnë me parandalimin e krimit të organizuar, ekstradimit të njerëzve që janë kundërvajtës apo thyerës të ligjit të njërit apo vendit tjetër, por në temat që do të dëshironin të dilnin nga kjo kornizë, asnjëherë.

BBC: President Sejdiu, në Kosovë aktualisht kemi dy misione ndërkombëtare, UNMIK-un dhe EULEX-in dhe që të dyja veprojnë nën ombrellën e rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit. Pse i duhen Kosovën dy misione ndërkombëtare?

Z.Sejdiu: Kosovës nuk i duhen dy misione ndërkombëtare dhe besoj se as bashkësisë ndërkombëtare nuk i duhen dy misione ndërkombëtare.

Misioni i UNMIK-ut është në perëndim të mandatit të tij dhe mund të them se megjithë gjatësinë kohore, ka qenë një mision i suksesshëm sepse ka ndikuar që të bëhen procese jashtëzakonisht pozitive në Kosovë, duke pasur parasysh edhe aspektet që kanë të bëjnë edhe me ngritjen e institucioneve demokratike, me punën e tyre, me ngritjen e potencialeve ekonomike, rigjenerimin ekonomik të Kosovës në trende të mira dhe shumë aspekte tjera që realisht janë në funksion të asaj që mund të jetë e përditshmja e funksionimit të një shteti de facto.

Natyrisht se ka ardhur koha që ky mision të përmbyllet dhe janë pak ditë, që ne e cilësojmë një afat të shkurtër prej 2-3 muajsh, pra deri në fillim të pranverës, që duhet të përfundojë tërësisht me bartjen e kompetencave në institucionet e Kosovës dhe një pjesë te misioni i Bashkimit Evropian për mbështetje të institucioneve të Kosovës.

BBC: Zoti President, misioni evropian u funksionalizua më 9 dhjetor, duke vepruar nën ombrellën e rezolutës 1244, e cila nuk e njeh Kosovën shtet të pavarur dhe sovran dhe është në kundërshtim me ftesën që i bërë ju vendosjes së EULEX-it. Sa e ndërlikon kjo qeverisjen në Kosovë?

Z. Sejdiu: Realisht, në kuptim të formulës së drejtë është ashtu si thoni ju. Unë e di, sikur që e dimë të gjithë, se është bërë një debat i thellë në Këshillin e Sigurimit dhe kemi parë qasje të pozicioneve të kundërta.

Të gjithë mbështetësit e Republikës së Kosovës që e kanë njohur atë si shtet sovran dhe të pavarur, e shohin tepër të nevojshme që kjo prezencë e EULEX-it të jetë një prezencë, e cila do të zhvillojë proceset e mëtejshme, jo se do të zë frymën e veprimit të institucioneve të Kosovës dhe do të kthejë procese retrograde, duke e vlerësuar gjithmonë se cështja e Kosovës në kuptimin politik, edhe ndërkombëtar është përmbyllur.

Pra Kosova e ka shpallur pavarësinë e saj, është njohur ndërkombëtarisht dhe nuk ka nevojë që të ketë një mandatim ndërkombëtar, i cili do të jetë tutor i veprimit të institucioneve të saj dhe Kosovës si subjekt. Në këtë kuadër mund të them se EULEX-i nuk mund të jetë neutral. Është i përbërë nga tërësia e vendeve që kanë njohur Republikën e Kosovës.

Mbase mund të jetë ndonjë vend i Bashkimit Evropian që është anëtar me investim në kuadër të misionit të EULEX-it dhe që nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës.

S’mund të them që për hatër të ndonjë vendi të tillë që mund të ketë ndonjë shqetësim eventual për situatat e brendshme të tij, të imponohet mbajtja peng e qëndrimit të vendeve tjera të Bashkimit Evropian ndaj Kosovës.

BBC: President Sejdiu, prej 17 shkurtit kur Kosova ka shpallur pavarësinë, atë e kanë njohur mbi 50 shtete, që është shumë më pak se sa prisnit ju. Në këtë drejtim ka pasur kritika edhe nga opozita, edhe nga shoqëria civile për ritmin e ngadalshëm të njohjes së Kosovës. Pse ka ndodhur kjo, pse nuk kemi më shumë njohje?

Z. Sejdiu: Ju e dini dhe gjithmonë më keni përcjellë që asnjëherë nuk kam dhënë ndonjë shifër se sa do të jetë numri i shteteve që do ta njohin Republikën e Kosovës, por gjithmonë kam thënë dhe e mbaj atë qëndrim se do të ketë njohje të reja.

Natyrisht se mund të kenë qenë supozime dhe pritje edhe nga një cikël i vendeve se do të shkojnë me njohjen e Republikës së Kosovës më herët. Pavarësisht kësaj, mund të them se kjo njohje që i është bërë Republikës së Kosovës është një kualitet i veçantë.

Kjo në asnjë mënyrë nuk zbeh vlerën edhe të vendeve tjera që do ta njohin Kosovën në proces të mëtejshëm dhe natyrisht ato do të siguronin një garancë të mirë të qasjes së Kosovës në mekanizmat ndërkombëtarë.

Keni parasysh që, ta zëmë, Sllovenia ka pritur për njohjen e parë gjashtë muaj të plotë. Kosovës në këto muaj i janë bërë 53 njohje dhe them se do të ketë edhe njohje tjera.

BBC: Me kërkesë të Serbisë çështja e ligjshmërisë së pavarësisë së Kosovës është vënë para Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë. I frikësoheni ju mendimit që do të japë Gjykata?

Z. Sejdiu: Jo, Gjykata mund të japë një mendim dhe unë them se do të japë një mendim për lirinë dhe të drejtën njerëzore dhe lirinë kolektive të një populli. Kosova e ka këtë argument.

Kosova e ka argumentin e vendimit për të vendosur për vetveten, ka argumentin që lidhet me shumë elemente tjera që shprehin në esencë karakterin sui generis të saj, duke pasur parasysh edhe zhvillimet historike, demografike dhe zhvillimet tjera politike, juridike, kushtetuese.

Po ashtu, duke pasur parasysh edhe investimet e veçanta ndërkombëtare për të pasur këtë ditë Kosovën sovrane dhe të pavarur, prandaj nuk i frikësohem asnjëherë.

E di që në këtë kohë, Serbia do të përpiqet që të luajë gjithë gurët e mundshëm për të penguar njohjen e mëtejshme të pavarësisë së Kosovës dhe për ta komprementuar këtë proces, por e di që në të njejtën kohë do të ketë investime për të mbajtur tensione në pjesë të caktuara të Kosovës.

Këto realisht janë asgjë tjetër, pos një argument plus për të thënë shihni se çfarë ka qenë pozicioni i një vendi që ka qenë i okupuar nga një vend tjetër në periudha të gjata kohore.

BBC: Zoti President, me pakon e Ahtisarit ju keni marrë disa obligime për realizimin e të drejtave të serbëve dhe komuniteteve tjera pakicë. Shumë serbë shprehen të pakënaqur me pozitën e tyre. Çfarë po bëni ju për të akomoduar interesat dhe të drejtat e pakicave, sidomos asaj serbe që është më e pakënaqura?

Z. Sejdiu: Këtu janë tre-katër rrafshe që duhet t’i shikojmë, e para gatishmëria e institucioneve të Kosovës, gatishmëria e popullit që të mos ketë revansh për përjetimet që ka pas nga Serbia, nga serbët dhe kjo nuk do të ndodhë.

Çështja e dytë është ajo që lidhet me standardet e krijuara juridike, që janë pjesë e zotimit dhe obligimeve morale, institucionale dhe ligjore të Republikës së Kosovës për trajtim në nivelin më të mirë të mundshëm të komunitetit pakicë serb përtej standardeve ndërkombëtare dhe që parashihen me pakon e Ahtisarit.

Nuk mund të gjesh asnjë vend në botën bashkëkohëse me këtë lloj të të drejtave dhe lirive dhe në gamën e privilegjeve që i ipet komunitetit serb por edhe komuniteteve tjera se sa që është bërë në Kosovë.

Elementi tjetër që është shumë i rëndësishëm është se nevojitet kohë për të pasur një proces aktiv dhe për të kuptuar edhe ajo pjesë hezituese e komunitetit serb se Kosova është dicka tjetër nga ajo që ata e mendojnë në kuptimin e asaj se çfarë kanë bërë vet ata ndaj të tjerëve.

Është me rëndësi se ne u kemi shprehur konsideratën tonë me gjithë të bëmat që kanë ndodhur në Kosovë. E them dhe e përsëris, Kosova nuk mund të harrojë tragjeditë e përjetuara, asnjëherë, por Kosova është shumë e gatshme që këtë pjesë të historisë së saj të vuajtjeve të shumta, në të gjitha nivelet e mundshme ta konzervojë në kuptimin e kujtesës historike dhe të hyjë në një rrafsh të ri të komunikimeve brenda vetvetes për të pasur një jetë, e cila do të jetë e mirë për brezat që vijnë.

BBC: Dhe në fund zoti President, cilat janë sfidat që e presin Kosovën në vitin 2009?

Z. Sejdiu: Janë të shumta, unë them që këndvështrimi më i drejtë është të mos ia bëjmë verë vetes. Do të ketë halle shumë, është tepër e nevojshme që njerëzit dhe institucionet të përballen me realitetin ashtu si është.

Ju e dini se është një Kosovë e dalë nga një periudhë e shkatërrimeve, me trauma psikologjikë të qytetarëve të saj, me investime shumë të mbrapshta për të mos lënë ecjen tonë të suksesshme dhe shumëçka tjetër të ngjashme.

Është tepër e rëndësishme që të jemi shumë koshient në këtë vullnet të përbashkët që kemi për të marrë dorën e zgjatur dhe të shtrirë kaq mirë të mbështetjes ndërkombëtare.

Unë them se nuk do të jetë e lehtë, për ne është e rëndësishme që të zhvillojmë këto politika dhe të vazhdojmë një qasje të mirë që kemi me fqinjët tanë.

Është tepër e veçantë që, me përjashtim të Serbisë, është mbyllur cikli i njohjeve nga vendet e rajonit. BBC