Një vendim për rinisje protestash dhe marrëdhënie të kushtëzuar me Parlamentin duket se kanë rikthyer Partinë Socialiste në pozitat e politikës së fortë. Këmbëngulja për transparencën e 28 qershorit dhe kushtëzimi i të gjitha reformave me këtë kërkesë kanë nxitur dyshimin e një bojkoti elektoral të opozitës. Lidhur me këto çështje shumë të rëndësishme, të mbetura deri më tani vetëm në kuadrin e deklaratave mediatike, ish-kryeministri socialist, Pandeli Majko, anëtar i Kryesisë së PS dhe deputet i Kuvendit të Shqipërisë jep në intervistën për “Shqip” këndvështrimin e tij për situatën.

Përtej artikulimit të interesave opozitare, Majko përcjell edhe klimën e analizës politike që sundon sot partinë më të madhe opozitare në vend, e cila ndodhet para sfidave shumë të mëdha dhe me rëndësi për vendin. Një “Jo” ndaj bojkotit, protesta paqësore dhe masive, por edhe një ridimensionim i koalicionit janë instrumentet që ish-kryeministri i vlerëson si të domosdoshme në luftën politike ndaj Sali Berishës përballë të cilit PS ka sipas tij një vullnet të palëkundur.

Grupi Parlamentar i PS ka marrë së fundmi një vendim që rikthen marrëdhënien e kushtëzuar me Kuvendin e Shqipërisë duke lënë të hapur edhe rinisjen e një vale të re protestash. Në fakt, tani që po afrojnë zgjedhjet lokale, mendoni se është objektive angazhimi në të njëjtin aksion të zhvilluar prej 1 viti?

Pyetjen tuaj po e marr në kontekstin e habisë, por mendoj se nuk ka vend pikërisht për këtë. Opozita aktualisht nuk ka arsye që të mendojë ndryshimin e objektivit të aksionit të vet politik; në të kundërt, mendoj se kjo nuk do të përbënte thjesht dështimin e opozitës, por një nga dështimet më të rënda të pas viteve ’90 në Shqipëri.

Ajo që po diskuton sot opozita është më shumë sesa interesi i saj për të marrë pushtetin; çështja e transparencës së zgjedhjeve do të mbetet në vazhdim një nga problemet më të rënda të produktit të asaj që funksionon dhe asaj që nuk funksionon në sistemin e demokracisë në Shqipëri. Prandaj në periudhën në vazhdim, e kam fjalën nga shtatori e në vijim nuk besoj se do të kemi ndryshimin e kontekstit të objektivave politikë të opozitës dhe specifikisht të Partisë Socialiste. E them këtë qoftë nga këndvështrimi i atij që i shikon gjërat nga brenda, por edhe nga këndvështrimi i një qytetari, i cili tanimë përpara se të mendojë shumë nga gjërat që kërkon të ndryshojë në vendin e tij, ka arritur të kuptojë se një nga arsyet për të ndryshuar gjërat në vend zë fill nga kutitë e votimit.

Menjëherë pas përfundimit të negociatave dëgjohet shpesh nga përfaqësuesit e PS se në shtator do të ketë zhvillime të reja apo se opozita do të përshkallëzojë qëndrimet e veta. Duke qenë se kjo gjuhë është përdorur shpesh gjatë këtij viti, mund të sqaroni diçka se ku konsiston ky përshkallëzim dhe a duhet të ketë frikë opinioni shqiptar nga ndonjë konflikt i rrugës?

Nuk mendoj se historia e protestës duhet parë si një konkluzion konflikti. Mbase ne jemi shoqëri që kemi një marrëdhënie traumatike me protestat dhe kjo më tepër i bashkëlidhet situatës së të bërit opozitë të atij që është Kryeministër sot. Por mendoj se kur flitet për përshkallëzim të protestave bëhet fjalë për një histori e cila normalisht në rrugën e të bërit opozitë ka stacionet e veta. Gjuha se në filan datë apo në ipsilon datë do të ndodhë “diçka”, mendoj se duhet parë si një histori stacionare dhe evolutive, e cila në thelbin e vet e ka ndjekur rrugëtimin e opozitës nga mitingu i 20 nëntorit të vitit të kaluar dhe e ka vazhduar si një aksion nga më të rëndësishmit të socialistëve dhe të opozitës në përgjithësi.

Të mos harrojmë se është një protestë e cila tanimë nuk bart thjesht protestën e një partie që pretendon se nuk i janë numëruar mirë votat dhe vendet në Parlament nuk janë ndarë saktësisht nga vendimi fundor i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, por bëhet fjalë për një opozitë që fillon majtas dhe mbaron djathtas. Sot, tani që flasim, nuk ka një parti opozitare, të majtë apo të djathtë që nuk i është bashkuar aksionit politik të Partisë Socialiste për çështjen e transparencës së zgjedhjeve. E ndiej që ka një lodhje në mënyrën e përsëritjes të ritualit të aksionit të opozitës, ka ndoshta një shqetësim në vazhdim se ku do të shkojë kurba e tij, por në kontekstin e asaj që shikoj unë në planin afatmesëm dhe planin afatgjatë, mendoj se lufta opozitare nuk është një luftë që përfundon për një muaj apo për një sezon, qoftë edhe për një vit.

Do të jetë një luftë e gjatë, e cila pa diskutim mallkimin e votës së vjedhur do të ketë të fokusuar në çdo politikë që do të ndërtohet nga opozita në vazhdim. Ajo që kemi kuptuar ne si socialistë, por jam i bindur edhe qytetarët që na votojnë, ose jo, është se historia e votës së vjedhur është një histori që duhet të marrë fund. Këtë e kanë kuptuar qytetarët dhe ata që nuk duan të kuptojnë janë ata që përfitojnë nga kjo dhe mendoj se nuk është sekret për të thënë se kush janë ata që kanë vendosur kufijtë e ashtuquajtur të “pakalueshëm” të transparencës së zgjedhjeve. Nuk dua të bëj optimistin e tepruar, por mendoj se në kontekstin e luftës opozitare, nuk shoh ndonjë ndryshim në vazhdim të asaj që kemi nisur dhe nuk shoh ndonjë “rrezik” të ecurisë së aksionit opozitar të Partisë Socialiste.

Dua vetëm ta nënvizoj me shembullin më të fundit të protestave në bulevardin “Dëshmorët e Kombit”, ku besoj edhe për ata më kundërshtarët e PS, fakti është i thjeshtë që nuk është thyer asnjë xham nga protestuesit e opozitës. Pavarësisht kontekstit të ndonjë pakënaqësie për grevën e urisë përballë Kryeministrisë, mendoj se ajo që i ka bërë nder aksionit politik, grevës së urisë, nuk ishte thjesht dhe vetëm vetëmohimi i kolegëve tanë dhe i militantëve të Partisë Socialiste, por ndërkaq edhe mënyra e sjelljes së atyre qindra mijëra qytetarëve të ardhur nga e gjithë Shqipëria, të cilët nuk krijuan asnjë incident në marrëdhënie me ligjin dhe me shtetin.

Z. Majko, a është realist si qëndrim bojkoti i zgjedhjeve lokale, apo edhe kushtëzimi i pjesëmarrjes në to me transparencën e zgjedhjeve të 28 qershorit mbi të cilat qëndron edhe firma e komisionerëve socialistë?

Nuk bëhet fjalë për bojkotim zgjedhjesh. Konteksti i një bojkotimi të zgjedhjeve është më tepër një formulë e orientuar nga media të djathta apo nga zyrat e Partisë Demokratike. Unë personalisht, jam i qartë se bojkotimi i zgjedhjeve do të ishte një largim nga beteja; në thelb do të ngjallte psikikën e dezertimit në radhët e militantëve tanë, të cilët përgjithësisht dhe historikisht e kanë pritur me padurim përplasjen e radhës- edhe në sensin e konkurrencës- ballafaqimin elektoral me të djathtën.

Nga ana tjetër mendoj se logjika e bojkotit ekstrem, në çdo rast - sidomos ajo e zgjedhjeve - do të ishte as më shumë e as më pak një lloj neomarksizmi, i cili do të ishte në thelb refuzim i sistemit. Ngado që ta marrësh dhe nga ajo që unë di nga marrëdhëniet me kolegët e mi, mund të them me bindje se ballafaqimi elektoral nuk shikohet në kontekstin e bojkotimit, por shikohet vetëm me një synim; ai është i thjeshtë dhe ka të bëjë me qëllimin bazë për t’i fituar zgjedhjet. Padyshim që historia e manipulimit do të mbetet në fuqi, duket se Berisha do të përpiqet të bëjë lojën e fortë, por edhe ne nuk jemi “dele”. Unë jam i bindur se në të kundërt, ne nuk do të jemi të tërhequr, duke bërë një “lojë të butë”. Kështu që e përsëris nuk bëhet fjalë për asnjë lloj bojkoti.

Do të hyni në zgjedhje me këtë Kryeministër? Dua të them për garancitë që kërkon opozita meqenëse ka një problem të hapur me procesin e fundit elektoral...

Kryeministrin nuk e zgjedh opozita, prandaj mendoj se nuk mund të vendosen kushte të natyrave që nuk janë vendosur në asnjë vend. Aktualisht në Shqipëri ne kemi një demokraci jo funksionuese, ne kemi një situatë shumë delikate të trajtimit të problemeve nga ana e qeverisë; sot vendi qeveriset me psikikën “Kush është Bosi” – dhe të gjithë e dinë se kush është Ai. Mund të jesh në ndjekje penale, mund të kesh të garantuar edhe burgun nga sistemi gjyqësor dhe legjislacioni në fuqi, por është “Bosi” që nuk e lejon këtë, duke sfiduar çdolloj drejtimi ligjor të një varg çështjesh, që tanimë janë bërë gangrenë për marrëdhëniet që ka krijuar ekzekutivi apo mazhoranca aktuale politike me ligjin dhe drejtësinë.

Ajo që dua të nënvizoj është se tashmë situata me të cilën ne opozitarët ballafaqohemi është e qartë, por në çdo rast shmangia nga beteja nuk do të ishte zgjidhje, por do ta thellonte krizën politike në Shqipëri dhe në efektin e vet nuk do të sillte asgjë për opozitën si në planin afatshkurtër ashtu edhe atë afatgjatë. Nuk ka asnjë zgjidhje për ne, përveçse të ballafaqohemi me dinjitet në zgjedhjet lokale që do të vijnë. Nuk di që fitoret në politikë të vinë duke ndenjur mënjanë. Kjo nuk ndodh!

Ju keni qenë Kryeministër i Shqipërisë dhe ndër të tjera mbaheni mend edhe për një bashkëpunim me Sali Berishën, asokohe drejtues i opozitës. A është një moment i përshtatshëm për një takim mes Ramës dhe Kryeministrit dhe nëse po mendoni se PS duhet të tërheqë diçka nga kërkesat e veta në funksion të një kompromisi politik?

Takimi nuk ka pse të duket i pamundur. Dhe ajo që është më e rëndësishme është se nuk ka pse të bëhet kjo pyetje, pasi ky takim ka ndodhur; ka ndodhur në një restorant me një emër të çuditshëm “Krokodil” dhe në prezencën e instancave më të larta të Komisionit Europian dhe Parlamentit Europian. Do të thotë që padashur dhe për fat të keq ne e futëm krizën politike, për kryeneçësinë e Kryeministrit aktual, në axhendën europiane të trajtimit të Shqipërisë si “rast krize”.

Megjithëse duket se ka një situatë vakumi dhe të ndërmjetme, unë jam shpresëplotë se kjo axhendë do të jetë ndihmëse në zgjidhjen e krizës politike në Shqipëri. E përsëris se nuk është një krizë që lidhet me marrëdhënien e dy individëve; nëse do të ishte e tillë mendoj se duhej lënë si e tillë dhe askush nuk do të duhej të merrej me këtë çështje dhe aq më tepër ta komentonte. Jam i bindur se aktualisht kriza është thelbësore dhe ka të bëjë me sistemin demokratik dhe funksionimin e demokracisë në vendin tonë. Në qoftë se ne nuk do të shkëputemi nga tentakulat e falsifikimit të rezultatit zgjedhor, atëherë kjo do të përbëjë sfidën bazë të vazhdimësisë ose jo të një procesi, që nuk prek dhe nuk ta bëjë me marrëdhënien individuale të dy individëve.

Nëse historia e demokracisë do të vijojë me këtë ritual, mendoj se nuk na pret asgjë më shumë sesa kriza e radhës. Një gjë dua ta theksoj dhe ta them sepse është bindja ime; në thelb kriza politike është një histori që ushqen opozitën dhe në vazhdim ka për të dobësuar konceptin qeverisës në Shqipëri dhe marrëdhënien politike të mazhorancës me shoqërinë shqiptare. Megjithëse duket aktualisht sikur pozita e të fortit i takon qeverisë, pozita e atij që ka fituar revanshin dhe që i gëzohet një situate që nuk duket shumë produktive për opozitën, thelbi i kësaj që po ndodh, ka dobësuar qeverinë dhe jo opozitën.

Padyshim që një takim i dy drejtuesve të partive më të mëdha në Shqipëri, do të ishte një rrugëzgjidhje, por mendoj se ashtu siç kanë ardhur gjërat, në çdo rast ky takim, as nuk duhet fryrë dhe as nuk duhet zvogëluar për sa i përket rëndësisë së tij. Ajo që unë shoh në kontekstin e zhvillimeve aktuale, lidhet jo thjesht në bazë të trajtimit psikik të dy individëve që drejtojnë aktualisht partitë, por me një zgjidhje që ka të bëjë me një marrëdhënie shumë të rëndësishme që duhet të rilindë në institucionet shqiptare. Një marrëdhënie që duhet t’i japë fund periudhës së Bosit në qeverisjen shqiptare, një periudhë që do të kujtohet pikërisht me këtë fenomen dhe që ka të bëjë me humbjen e çdo koordinate tjetër për sa u përket institucioneve të tjera. Ajo që është dhe shfaqet më traumatike është marrëdhënia me ligjin dhe këtu kompromisi nuk ka “rrugëdalje”...

Si një politikan me përvojë dhe njohës i klasës aktuale politike cili është gjykimi juaj për koalicionin aktual që qeveris vendin? Sipas jush, a ka gjasa që ai të jetë afatgjatë dhe nëse jo ekzistojnë ende hapësira për bashkëpunim mes PS dhe LSI?

Në gjykimin tim mendoj se konteksti i kësaj marrëdhënieje ka për të vazhduar gjatë. Nuk dua të jem shumë shpjegues në këtë drejtim, por ka arsye të cilat e bëjnë të qartë faktin se drejtuesit e Lëvizjes Socialiste për Integrim, në momentin aktual edhe historinë e karrierës së tyre personale e shohin më shumë të lidhur në bashkëpunim me Partinë Demokratike sesa me kampin e majtë. Kjo dhe arsye të tjera, përbëjnë fondamentin e asaj që unë mendoj se aktualisht koalicioni i PD me LSI mund të shihet si një koalicion që nuk ka nisur ndonjë numërim mbrapsht.

Padyshim që kjo sjell një varg reflektimesh edhe për mënyrën sesi zhvillohet opozita, padyshim kjo sjell reflektimet e veta për strategjinë në vazhdim të asaj që ne do të ndjekim, qoftë me parti të majta, por edhe me parti të djathta, por gjithsesi, konteksti i kësaj që po zhvillohet në mazhorancë duhet parë si i tillë. Këtë që sapo thashë nuk e kam në sensin e një konkluzioni të “lodhur” për atë që po zhvillohet përpara nesh. Ajo që më intereson në këndvështrimin tim është se ajo që po them të tingëllojë e ftohtë për t’i bërë të qartë vetes dhe shokëve me të cilët kam ndarë gati gjysmën e jetës fizike në Partinë Socialiste - kjo është një betejë që do të vazhdojë gjatë dhe që sigurisht do të vërë në provë shumë gjëra; karakteret e njerëzve mënyrën e të bërit politikë në Shqipëri. Por gjithsesi, jam i bindur se nga kjo provë do të dalin produkte, të cilat në një mënyrë të ndryshme do të qeverisin vendin tonë. (shqip)