Musa Xhaferi, ministër i Pushtetit Lokal - RM

Intervistoi: Fami BAJRAMI

“Tani për tani nuk mendojmë për koalicione parazgjedhore. Tek ne dominon bindja të gjitha partitë duhet ta matin sa e kanë peshën. Shkuarja në koalicione të parakohshme e humb barometrin kush çfarë fuqie politike ka dhe aty fillojnë keqkuptimet. Partitë e reja duhet ta kalojnë atë sfidë zgjedhore dhe të verifikohen në elektorat”, tha ministri Musa Xhaferi në një intervistë për gazetën “Koha e Re”

Koha e Re: Cilat janë aktivitetet dhe projektet më të reja të ministrisë tuaj?

Xhaferi: Misioni i ministrisë se Pushtetit Lokal bazohet në realizimin e politikave, masave dhe instrumenteve si dhe standardeve për ndërtimin e sistemit të decentralizuar të pushtetit lokal, në përputhje me standardet Evropiane, për një planifikim dhe realizimin e një zhvillimi më të qëndrueshëm dhe të barabartë në Republikën e Maqedonisë. Në përpjekjet për një ballafaqim me reformat në fazën e decentralizimit e cila është një proces politik me qëllim të përmirësimit të kohezionit etnik forcimit të institucioneve demokratike me premise të vazhdueshme dilemash se sa është kompatibil me vet realitetin në Maqedoni, tregoi qartë se ka disparitete zhvillimore ose bartje të kompetencave në pushtetin lokal, me qëllim që ky i fundit të jetë sa më afër nevojave të popullatës. Kjo në masë më të madhe vërehet në vendet rurale se sa në ato urbane. Prandaj Ministria në bashkëpunim me organizatat ndërkombëtare (UNDP dhe USAID) bën përpjekje për të bë një rivlerësim të fazës së decentralizimit. Duhet përmendur si projekt financues që ka në agjendën e vet ministria e pushtetit lokal dhe financimi i Sheshit të Skënderbeut këtë vit menjë vlerë prej 30.000.000,00 denarë që këto ditë pritet që këto mjete të transferohen komunës së Çairit si realizues i projektit.

Koha e Re: Njëra nga fazat e decentralizimit ka të bëjë edhe me transferimin e tokës ndërtimore nga pushteti qendrorë në atë lokal. Kur do të ndodhë kjo?

Xhaferi: Mundësia financiare e komunave që në disa raste është e pamjaftueshme, e sidomos kur bëhet fjalë për planifikimin hapësinorë. Me qëllim të shtytjes se një zhvillimi ekonomik për biznese të vogla dhe të mesme, si dhe mundësia që komunat të ushtrojnë të drejtën e një qeverisje apo menaxhimi me tokën ndërtimore, ishte sfida e njërave nga politikat e ministrisë të pushtetit lokal. Ne kemi mbështetur fuqimisht këtë proces duke sjellë edhe ligjin për transferim të tokës ndërtimore komunave me të vetmin qëllim që komunat të kenë qasje të drejtpërdrejtë në planifikimin e vet se në ç’drejtim do të orientojnë ekonominë e tyre lokale. Ky ligj do të aplikohet ka mesi i këtij viti.

Koha e Re: Pse ka pasur ngecje në procesin e decentralizimit kur dihet se kjo ka filluar që në vitin 2005?

Xhaferi: Decentralizimi si një nga shtyllat kryesore të politikës qendrore e cila buron nga Marrëveshja e Ohrit, që si e tillë nisi me 01 korrik të vitit 2005 kur hyri në fuqi transferimi i kompetencave të reja nga qeverisja qendrore në ato lokale. Me Ligjin mbi financimin e njësive të Vetëqeverisjes Lokale që përcakton që procesi i decentralizimit duhet të zbatohet gradualisht në dy faza. Faza e parë e decentralizimit ku komunat siguruan të drejtën për të administruar të ardhurat vjetore që vinin nga burimet e veta komunale ( tatimet lokale, donacionet, vetë-kontributet etj, ndihma financiare nga buxheti i qeverisë qendrore 9 ndihmat e rezervuara financiare për arsim, ndihmën sociale, TVSH-ja tatimi personal etj. Dhe faza e dytë ku komunat kishin për obligim për të përmbushur disa kritere: përmbushje e fazës për decentralizim publik, personeli për menaxhment financiar, tregon rezultate pozitive për së paku 24 muaj, nuk ka borxhe ndaj furnizuesve etj. Kjo në një masë të madhe solli që shumica e komunave të kalojnë në fazën e dytë, por megjithatë ka edhe të tilla që akoma ballafaqohen me problem të natyrës primare (dhjetë komuna). Me këto probleme ballafaqohen një pjesë e komunave si dhe vet procesi i decentralizimit është një temë në vete. Një proces gjithmonë evoluon dhe çdo evoluim i tij nxjerr në sipërfaqe të metat e veta.

Koha e Re: Pse disa komuna ballafaqohen e problem serioze, pra janë para bllokimit? A ka nevojë për revidimin e kufijve të tyre apo...?

Xhaferi: Është shumë normale në një fazë të këtillë të tranzicionit që një pjesë e komunave të kenë ose të ballafaqohen me problem të likuiditetit financiar. Me ligjin për vetëqeverisje lokale komunat fituan një listë prej disa kompetenca të reja. Shumica e komunave kanë deklaruar se mungesa e resurseve financiare është pengesë më e madhe si rezultat i kapaciteteve të ulëta administrative apo resurseve njerëzore, dispozitat e paqarta legjislative në disa raste, ndihma e pamjaftueshme qendrore si dhe borxhet e trashëguara nga vitet e kaluara. Problem paraqet poashtu edhe pamundësia e mbledhjes së tatimit komunal etj. Në funksion të kësaj mund të bëhet një analizë e rishqyrtimit të kufijve të komunave.

Koha e Re: Me ndarjen territoriale Kalaja e Shkupit mbeti në kuadër të Komunës Qendër. Me fillimin e ndërtimit të kishës-muze kishte një përplasje midis maqedonasve e shqiptarëve. Ndjeni përgjegjësi lidhur me këtë, megjithëse atëherë ishit zv/kryeministër dhe pjesëmarrës direkt në bisedime?

Xhaferi: Dua që ta distancoj dhe ndaj pyetjen nga ajo që territori i Kalasë nuk është në kuadër të territorit të Çairit, por është në kuadër të Komunës Qendër. Është çështje tjetër ajo që lidhet me atë përgjegjësinë. Edhe nga kjo distancë e kohës e pranoj që po të ishte territori i Kalasë në kuadër të Komunës së Çairit, nuk e di cilat mund të ishin benifitet. Ndoshta do të ishte ajo që do të kishte territor më shumë, por ingerencat komunale nuk mund të jenë të qind për qindta. Sipas ligjeve tona dhe si kriter bazë për komunën e Çairit ka qenë që të jetë një komune ku të ketë mbi 50 për qind të jetë e banuar nga shqiptarët, e cila ka qenë faktori determinues i kufijve për një arsye legjitime edhe të drejtë që të përdoret flamuri kombëtar, që ka qenë kriter kushtetues që buron nga Marrëveshja e Ohrit. Nga kjo distancë kohore ne harrojmë se në atë kohë kur kane filluar negociatat nuk ka ekzistuar Komuna e Çairit që të kemi një pikënisje.

Ai territor ka qenë i ndare mes komunës së Butelit dhe Qendrës. Me këtë nuk dua të them se s’mund të bëhen analiza dhe vërejtje, por besoj që po nëse dikush i bën analizat dhe vazhdimisht i respekton këto dy qëllime dhe ka hapësirë që të mund të ketë më shumë hapësire territoriale. Unë e pranoj që ka hapësire për debat por të gjitha analizat tona edhe atëherë kanë qenë se këto qëllime nuk duhet të devijojnë, të zhduken. E di që ka kërkesa se nuk ka territor ku të zhvillohet, por në përgjithësi në komunat urbane nuk ka hapësire si në komunat rurale. Komuna nuk ka kufi ndërkombëtarë por popullata lëviz nga komuna në komunë. Për shkak të lëvizjes së popullatës Çairi ka trashëguar një dendësi shumë të madhe, gati ekstreme të popullatës, e cila është një sfidë për partitë politike që ta ndihmojnë si komunë se ku mund të gjejnë hapësira banime gjeneratat e ardhshme.

Koha e Re: Informacionet e fundit, janë se në Kala kanë filluar ndërtimet e Kishës. Si parti jeni në dijeni për këtë?

Xhaferi: Në fakt unë nuk kam njohuri. Këtë e dëgjoj prej jush se do të ndërtohet kishë. Profesionistët duhet t’i sqarojnë dilemat se çka do të thotë të ndërtosh kudo çoftë një objekt fetar dhe rituale fetare. Njëkohësisht, duhet të vendosim se cilën periudhe historike do ta respektojmë. Me siguri aty gjejmë shumë monumente që i takojnë kulturave të ndryshme dhe do duhet të respektohen si të barabarte. Nuk e besoj që ai objekt do të ndërtohet pa debat, pa analizë dhe pa marrëveshje.

Koha e Re: A jeni të kënaqur me përfaqësimin e drejtë dhe adekuat të shqiptarëve në MPL?

Xhaferi: Nuk dua të tingëllojë si propagandë, por di që ka një përqindje të konsiderueshme, ndoshta mbi 40 për qind shqiptarë. Nga një aspekt ky do të ishte një shembull për ministrat shqiptarë dhe për gjithë sistemin se edhe aty ku mund të ketë përfaqësim të dukshëm mbi atë matematikën kushtetuese mund të funksionojë institucioni. Duhet të hiqet ato steriotipet, dilemat se po të ketë mbi 40 për qind në një institucion shqiptarë nuk do të funksionojë sistemi.

Koha e Re: BDI bëri publike qëndrimin se është për zgjedhje të parakohshme dhe se për këtë kërkoni konsensus. Si anëtar i kryesisë së ngushtë të kësaj partie, mendoni se zgjedhjet janë kusht optimal për dalje nga kriza?

Xhaferi: Që të jemi pak më objektiv para opinionit publik, zgjedhjet në mënyrë demonstrative i ka kërkuar opozita edhe atë konkretisht opozita maqedonase. Nuk i kanë kërkuar partitë opozitare shqiptare. I kanë kërkuar pa ndonjë platformë të precizuar pse, por vetëm nga ajo dëshira që të vijnë në pushtet, që është normale. Opinioni e di se opozita maqedonase nuk ishte dhe nuk është e përgatitur për ta sfiduar pozitën, gjegjësisht për të bërë ndryshime në pushtet dhe me anë të asaj të bëjë ndryshime edhe politikës. Kur opozita u rebelua dhe filloi t’i bllokojë institucionet, doli nga Parlamenti, i paraqiti kushtet, atëherë u pa se megjithatë klima parazgjedhore po krijohet. Unë personalisht mendoj se duhet të ketë zgjedhje me qëllim që të testojmë mbështetjen në popullatë. Konkurrenca do të sjellë kualitet por mbetet si çështje e hapur nëse ka kushte për të dalë nga kriza. Megjithatë, disa kriza do t’i zgjidhin zgjedhjet, disa dilema do sqarohen. Për shembull, nëse supozojmë se ekziston një krizë në LSDM dhe ajo krizë do të sqarohet nëse është krizë strukturore dhe nëse ka qenë ideja që krizën e tyre të brendshme ta plasojnë në opinion si krizë të përgjithshme politike. Por, të pakta janë gjasat që opozita ta sfidojë shumicën në këto zgjedhje.

Koha e Re: Ka gjasa për koalicione parazgjedhore mes BDI-së me partitë tjera shqiptare?

Xhaferi: Tani për tani nuk mendojmë për koalicione parazgjedhore. Tek ne dominon bindja të gjitha partitë duhet ta matin sa e kanë peshën. Shkuarja në koalicione të parakohshme e humb barometrin kush çfarë fuqie politike ka dhe aty fillojnë keqkuptimet. Partitë e reja duhet ta kalojnë atë sfidë zgjedhore dhe të verifikohen në elektorat. Jemi të vetëdijshëm se jemi një sistem shumëpartiak përherë do të ketë oferta konkurruese që do të japin opsione të reja, pavarësisht nëse ato opsione përparimtare. Por, të gjitha matjet e deritanishme të opinionit publik, të gjitha rejtingjet, tregojnë se partitë opozitare janë shumë larg kondicionit të BDI-së. E them pa modesti se krejt atë që e ka bëre BDI-ja deri tash në praktikë partitë tjera akoma nuk e kanë as si kërkesë politike, akoma nuk munden ta promovojnë si program dhe këto çështje nuk bëhen për inat të partive tjera. Ne kemi bindjet tona se duhet t’i avancojmë këto procese.

Koha e Re: Çfarë ndodhë me regjistrimin? Mund të definohet ndonjë afat se kur mund të mbahet ai?

Xhaferi: Në këto rrethana, në këto përplasje edhe nuk ka kushte për parapërgatitje. Regjistrimi është një proces nacional që bëhet çdo dekadë dhe nuk duhet të lejohet të bëhet në mënyrë eksperimentale sepse bart konsekuenca të ndryshme politike. Duhet të lihet pak hapësirë që të mund të analizohet se cili do të ishte momenti më i përshtatshëm në favor të regjistrimit, duke marrë parasysh edhe traditën që e kemi nga e kaluara se rezultatet e këtij procesi merren me shumë dyshime. Ne do dilema duhet të arrijmë ti eliminojmë.

Koha e Re: Në dosjet që u liferuan në Maqedoni ju ishit apostrofuar si bashkëpunëtor i shërbimeve me nofkën “Mama”. Komisioni i lustrimit i hodhi poshtë dosjet e tilla si falsifikat, kishte proces gjyqësor kundër një falsifikatori. Sa ndikon kjo në jetën tuaj të përditshme?

Xhaferi: Pasi koha e asaj afere ka kaluar pak, ka mundësi njeriu të flasë në mënyrë më racionale. Edhe pse e di se në luftën politike nuk ka pardon, por për disa qarqe kjo nuk ka kufi. Nuk ka kufi deri ku mund të shkojë imagjinata e prishur, e degjeneruar, e sëmurë për të përdorur dhe shërbyer me falsifikime të paskrupullta. Kjo çështje nxori në pah dy gjëra: e para, tregoi se sa dikush mund të jetë i shëmtuar në krijimin e veprave të degjeneruara dhe, e dyta, u sqarua dhe u deshifrua adresa e atyre që qëndrojnë pas kësaj fushate. Pra, adresa ishte Partia Demokratike Shqiptare, më konkretisht kreu i ngushtë që për opinion është bukur i lexuar. Ideja e kësaj fushate falsifikimesh ka qenë krijimi i konflikteve, të cilat do t’u shërbenin atyre që ato e dinë më së miri se kujt është dashur t’i shërbejnë. Atyre shumë shpejtë u ranë maskat dhe bashkëpunëtorët e tyre dolën në Beograd. Ithtarët, ndihmësit, ideatorët e dosjeve të falsifikuara nuk kishin guxim të shkojnë dhe të ballafaqohen me gjyqet. Ju i keni përcjellë por ne nuk duhet të habitemi. Ish strukturat udb-eske akoma nuk dorëzohen dhe mendojnë se mund të gjejnë territor dhe hapësirë për të sulmuar. Ne duhet të vetëdijësohemi se duhet akoma të luftojmë për ta mundur përfundimisht atë strukturë, atë ide, atë mentalitet që i ka kushtuar shumë shqiptarëve. Ish strukturat e UDB-ës nuk hezituan të futen në këtë front, dhe kjo është shume normale. Ky ish-udbashi, Bozhidar Spsiç, që ka pasur funksione të larta, ka kontakte me zotërinë Isen Musliu, të cilin e njohin mirë shqiptarët.

Koha e Re: Kishit një përplasje publike me nënkryetaren e BDI-së, Teuta Arifi, lidhur me disa kolumne të saja të botuara në shtypin ditor. Mendoni se nuk duhet të ketë zë kundër në parti?

Xhaferi: Unë e njoh BDI-në, si mendon, si funksionon. Njoh shumë anëtarë që shprehin qëndrime të ndryshme brenda partisë dhe kjo ndihmon në bërjen e zgjedhjes më të mirë. Por, në rastin konkret kemi të bëjmë me një metodë, me një formë krejt ndryshe të veprimit. Juve e potenconi shumë mirë që është fjala për nënkryetaren e BDI-së, e cila përveç që është anëtare e kryesisë ka edhe një përgjegjësi më shumë si nënkryetare. Ajo duhet të përfaqësojë programin politik për arsye se ne me vullnet jemi anëtarë të partive politike e jo se na ka detyruar dikush. Jemi konsekuent se aty duhet të përfaqësojmë mendimin e shumicës si qëndrime politike partiake dhe nuk ka praktika që t’i të mundesh në pafundësi, në ekstremitet të përfaqësosh vetëm mendimin personal. Unë e kam thënë publikisht se ai qëndrim që favorizon kundërshtarët tonë politik, më konkretisht opozitën, dhe këtë le ta vlerësojnë edhe strukturat partiake. Pra, nuk ka të bëjë me atë nëse duhet të ketë zëra kritik sepse unë jam vetë ai që nuk do të isha ndjerë mirë në partinë time nëse nuk lejohet hapësirë për debat dhe për zëra kritik. Por, sipas rregullave të partive politike, aty ka një kornizë deri ku lejohet. Zonja Teuta Arifi ka pozicione të mjaftueshme, qoftë në parti apo në Parlament, ku mund ta shprehë mendimin atyre që e kanë zgjedhur.

Koha e Re: Mbetet BDI në qëndrimin se ndaj partnerit maqedonas në koalicion duhet të ushtrohet trysni për zgjidhjen e çështjes së emrit për debllokim të euro-integrimeve?

Xhaferi: Në aspektin politik racional nuk ka arsye sepse kemi disa palë në shtet që duhet të merren vesh. Është edhe pala greke, e cila i dikton kushtet e veta dhe është faktor i barabartë. Janë edhe rregullat e lojës se nuk mund të ketë kompromis pa pëlqimin e të dyja palëve. Qëllimet tona si parti politike, si shqiptarë, janë që vendi sa më shpejtë të integrohet në NATO dhe në Unionin Evropian. Fundja, ne si shtet evropian aty e kemi vendin dhe nuk mund të funksionojmë kështu në mënyrë të izoluar, të jemi dëshmitar të ngecjeve të proceseve ekonomike e të zhvillimit.

Jetojmë në një shtet ballkanik, multietnik, ku gjërat shumë lehtë dalin nga binarët, nga bilancet. Andaj duhet të kemi kujdes dhe vendi sa më shpejtë të bëhet pjesë e NATO-s dhe BE-së. Opinioni është pro këtyre integrimeve, popullata është për atë. Nuk jemi ne i vetmi shtet i cili ka konflikte me fqinjët, ose tema të hapura të pazgjidhura. Duhet të shohim pak në perspektivë se sa do të ishte e favorshme për këtë shtet të debllokohet integrimi po qe se gjejmë një zgjidhje racionale, të pranueshme për të dyja palët.