E martë, 23.09.2014
Impresum - Marketing - Arkiva - Kontakt

Yll Press

Në një rast të veçantë përvjetori, siç është 100 vjetori i lindjes, nuk është e përshtatshme të bëjmë analiza të veprës. Përsa i përket Ricosit tim, dëshiroj të nxjerr në pah vetëm një fakt: muza e tij duket sikur ka një nevojë organike të përballet; thënë më hapur, mekanizmin poetik të Ricosit e vë në lëvizje mirëfilli armiku.
Nė njėqind vjetorin e poetit tė madh grek Janis Ricos





(Në vend të një kartoline urimi)




Besnik Mustafaj


Leon Tolstoj për shkruhet nga biografët e tij të shumta si një burrë thellësisht i arsyeshëm, që do të thotë pa teprime dhe kapriçio. Por edhe ai ka patur një çmenduri në pleqërinë e tij: u mbyll për një periudhë jo fort të shkurtër të mësonte greqishten e vjetër me qëllimin e vetëm të lexonte në origjinal Homerin. Unë, fatkeqësisht, nuk kam as gjeninë e Tolstojit e as vullnetin e tij.

Por, po t’i kisha patur, me siguri që do të isha mbyllur një kohë për të studjuar jo greqishten e vjetër, por greqishten e re, për të lexuar në origjinal Janis Ricosin, të cilin unë e njoh vetëm përmes përkthimit që i kanë bërë të tjerët, qofshin ata shqiptarë, francezë apo italianë e që kuptohet, secili prej tyre, në galaksinë e poetit, ka zgjedhur profilin që i pëlqente atij apo që ishte i pranueshën në kontekstin politiko-kulturor, ku përcillej. Kuptohet se asnjëra nga këto paraqitje nuk është Ricosi i plotë, por secila prej tyre është gatuar gjithësesi me brumin e Ricosit të vërtetë. Ky është fati i poetit të madh.

Ka ndodhur, pra, me mua ajo që ndodh me çdo adhurues të sinqertë. Me qënë se adhurimi nuk mund t’i jepet një shumësie ikonash të ndryshme të të njëjtit shenjt, unë, me kohë, duke filluar qysh nga rinia ime e deri sot, kam ngritur gur-gur ikonën e Ricosit tim. Kam marrë ç’më është dukur mua më e merituar në secilën nga pasqyrimet që më kanë ofruar të tjerët për të mbrujtur Ricosin tim.

Në një rast të veçantë përvjetori, siç është 100 vjetori i lindjes, nuk është e përshtatshme të bëjmë analiza të veprës. Përsa i përket Ricosit tim, dëshiroj të nxjerr në pah vetëm një fakt: muza e tij duket sikur ka një nevojë organike të përballet; thënë më hapur, mekanizmin poetik të Ricosit e vë në lëvizje mirëfilli armiku. Është me dobi ndoshta këtu të bëjmë dallimin midis kundërshtarit dhe armikut.

Në poezinë e Ricosit, aq sa kam lexuar, nuk e dalloj kundërshtarin. Me kundërshtarin presupozohet edhe mundësia e kompromisit. Me armikun jo. Ricosi synon as më shumë e as më pak, por asgjësimin e armikut të vet, gjë që e çon përfytyrimin e tij në ekstrem dhe i jep gjuhës së tij një tension të lartë e të vazhdueshëm.

Por “armiku” i Ricosit nuk është gjithë jetën i njëjti, edhe pse ky armik është gjithnjë i pranishëm, ç’ka e ruan të paprekur deri në fund skemën e duelit për jetë a vdekje në këtë poezi.

Me një ndarje fare aproksimative, do të thosha se deri në moshën pesëdhjetë vjeçare, armiku i Ricosit është shteti, i diabolizuar ky fund e krye në një aparat represiv, i kudogjendshëm dhe që ekziston vetëm për të shkatërruar çdo gjë të mirë në jetën njerëzore. Kjo përkon me periudhën kur ai ishte komunist aktiv, revolucionar i organizuar dhe i disiplinuar me të gjitha energjitë e veta për të sjellë në vendin e tij atë, që komunistët e quanin “rendi i ri” e që ne shqiptarët, edhe më qartë se të tjerët, e dimë se çdo të kishte qënë.

Ricosi nuk dorëzohet përballë këtij armiku, pavarësisht çmimit të shtrenjtë që paguan, deri edhe me burg e me internime. Fondi më i madh i llojit të kësaj poezie në botë sot është zhvlerësuar tërësisht, për arsyet që dihen. Ricosi bën në një masë të madhe përjashtim. Dhe kjo ka shpjegimin e vet: Në thellësi, shpirti i poetit tek ai është më i fuqishëm se shpirti i militantit revolucionar. Rrjedhimisht, ai u shpreh si një poet revolucioanr, pa u bërë tribun i revolucionit, që do të thotë se materie e poezisë së tij më përfaqësuese u bë ëndrra e revolucionit dhe jo ideologjia revolucionare.

Janis Ricos


Në njëzet vjetët që pasuan, armiku i Ricosit ndërroi identitet. Ky armik nuk ishte më i mishëruar me shtetin. Armiku, me të cilin poeti nuk mund të pajtohet, mishërohet pak nga pak tashmë te dhuna në përgjithësi, që do të thotë: pushteti i ushtruar në mënyrë abuzive, në çdo formë qoftë ai, si pushtet politik apo pushtet i parasë, por që i jep të drejtë vetes ta poshtëroje njeriun si individ. Jo se Ricosi bëhet pacifist.

Të paktën në leximet e mia unë nuk kam vënë re tek ai shfaqje pacifizmi, i tillë siç ishte pacifizmi i përhapur në Europën e viteve gjashtëdhjetë e shtatëdhjetë të shekullit të kaluar. Ama, kam nënvizuar rritjen tek ai të frymës humaniste, gjë që e shndërron në fakt përkatësinë e tij politikisht komuniste thjesht në rutinë.

Shenja të humanizmit ne i marrim edhe në poezinë e tij të mëparshme. Me kalimin e kohës ato përhapen e bëhen mbisunduese në vepër, çka edhe antikonformizmin e njohur të poetit e bën më filozofik, por jo më të butë. Armiku është gjithnjë aty, përballë dhe, sipas gjykimit të Ricosit, nuk meriton fat tjetër veç asgjësimit.

Në pleqëri do të duhej që Ricosi të zbutej, siç ndodh në përgjithësi me njerëzit. Më në fund ai e ka kuptuar se nuk mund ta ndryshojë botën. Jeton kryesisht larg Athinës, domethënë larg zhurmës dhe shkëlqimit të atij realiteti që quhet qytetërim, e ku njëkohësisht merren edhe vendimet e mëdha për të ardhmen e vendit të tij. Ricosi nuk zbutet as në pleqëri.

Por tashmë armiku i tij është mosha, që do të thotë vdekja. Është një armik, të cilin poeti nuk e ka njohur më parë, pra edhe nuk i vlen përvoja, sado e pasur të jetë ajo, për ta luftuar. Është një armik tinzar, i cili nuk qëndron më jashtë, përballë poetit, por vepron brenda trupit të tij me një vendosmëri të pakthyeshme, gjë që e shtyn poetin të kërkojë gjuhën e përshtatshme për të shprehur çfarë po ndodh brenda atij vetë.

Për herë të parë në jetën e tij ai ndjehet gjithnjë e më i pafuqishëm. Poezia e tij bëhet introspektive, zhvishet nga nervozizmi elektrik, që e ka përshkuar në dekadat e mëparshme, fiton një ngadalësi që nuk është mungesë ritmi, përkundrazi, është një kundraritëm i ndërtuar me mjeshtëri të lartë për t’ju kundravënë ritmit të natyrshëm të kohës rrjedhëse, duke i dhënë një kuptim të ri, intensiv çdo sekonde të jetës.

Parë në këtë optikë, “armiku” i emërtuar qartë ka shërbyer si gjenerator i poezisë te Ricosi. Dhe në fjalë të fundit, krejt vepra e poetit rezulton e pandashme nga historia plot konvulsione e Greqisë së shekullit të njëzetë.

Publikuar: 02.09.2009 | 18:06
Lexuar: 1566 herė
Printo PDF format Shto nė,..

Komentet

Ndalohet pėrdorimi i gjuhės denigruese dhe fjalėve ofenduese ndaj individėve dhe ndaj grupeve specifike, si dhe komentimet qė s`kanė tė bėjnė me temėn e artikullit. Moderatorėt mbajnė tė drejtėn e fshirjes sė komenteve qė thyejnė rregullat e komunikimit.
Emri:
Email adresa:
Komenti:















Developed by: Just5 Studio
Rss furnizime