E premte, 14.12.2018
Impresum - Marketing - Arkiva - Kontakt

Yll Press

Viti 2012 shënon 130 vjetorin e lindjes të vëllaut më të vogël të vëllezërve Manaqi, pra të Miltonit ose Miltiadhit (1882-1964), kinematograf, fotograf, njeri i artit, dokumentarist e fotograf i parë në Ballkan, që ka lënë vlera që nuk i tret koha.
Kush janë vëllezërit Manaqi!?










Prof. Dr. Nebi Dervishi

Kush janë vëllezërit Manaqi (Janaqi (1878-1954) e Milton (Miltiadh) (09.09.1882-05.03.1964) Manaqi)


Viti 2012 shënon 130 vjetorin e lindjes të vëllaut më të vogël të vëllezërve Manaqi, pra të Miltonit ose Miltiadhit (1882-1964), kinematograf, fotograf, njeri i artit, dokumentarist e fotograf i parë në Ballkan, që ka lënë vlera që nuk i tret koha.

Gjithë këto vite nga vdekja e Janaqit (1954), e sidomos e Miltonit (Miltiadhit) në 1964, historia e dy vëllezërve të njohur krijues të prodhimit të parë kinematografik në Ballkan – Vëllezërit Manaqi, vazhdon të jetë një mister për identitetin e tyre të vërtetë. A kishin në venat e tyre gjak sllavomaqedonas apo helen, apo këta krijues të mëdhenjë kishin gjak të pastër shqiptar.

Në Maqedoni, në vitin 1975, botohet një libër me fotoalbumin “Vëllezërit Manaqi dhe Manastiri” të autorit D.D. Takec, që i quan dy krijuesit e famshëm të Ballkanit si pjesë të historisë së kinematografisë maqedonase. Studjuesja e kinematografisë greke, Agllaia Mitropulos në një studim të historisë së kinematografisë greke, thekson se “në venat e tyre rrjedh gjak helen”, duke i futur dy vëllezërit e njohur Manaqi, si pjesë të kësaj historie.

Historian arti të të dyja palëve (shteteve) hedhin pretendimet e tyre, duke mbrojtur identitetin e vendit të tyre për këta artist.
Vetëm historia shqiptare, me gjithë faktet e ofruara deri tani, nuk ka mbrojtur këto teza, të cilat tregojnë origjinën shqiptare të mbrojtur edhe nga vetë vëllezërit Manaqi? A ishte xhirimi i parë ballkanik një xhirim i kryer nga shqiptarët? Duket se këto pyetje janë të vështira të pranohen nga historia, e cila vazhdon të këmbëngulë në tjetërsimin e identitetit të dy kinestëve. Për më shumë se 40 vite, studjuesi i kinemasë shqiptare, Abaz Hoxha, ka rënë në gjurmë të së vërtetës së identitetit të vëllezërve Manaqi, kërkime që e kanë çuar atë të besoj se këta dy burra të rëndësishëm në historinë e kinemasë janë shqiptarë. Dokumentari i Petrit Rukës “Homerët e filmit ballkanik” e filmuar (xhiruar) në vitin 2011, me kohëzgjatje 32 minuta, është e para vepër e plotë dokumentare që realizon Shqipëria kushtuar vëllezërve Manaqi, kinematografë pionierë të Ballkanit. Qeveria e Tiranës, nëpërmjetë Qendrës Kombëtare të Kinematografisë e financoi si shumë ngjarje kulturore për jubileun e 100-të të Pavarsisë së vendit.

Nënkuptohet kështu si palë pretenduese e origjinës së Manaqëve krahas sllavomaqedonasve të cilët trashëguan arkivin e vëllezërve, Greqisë, e krahas kulturës arumune që po e ngre aferën për herë e më lartë për të drejtat e mohuara.

Dokumentari është shfaqur dy herë deri tani, me pak spektator, dhe atë: në Festivalin e Filmit në Durrës (që autori i këtij portreti modest pati fatin të jetë ndër spektatorët e pakët) dhe në fund të shtatorit të vitit 2011, në Arkivin Qëndror Shtetëror të Filmit, në Tiranë. Pikënisja e filmit dokumentar është biografia. Petrit Ruka e ka shkruar skenarin pa patur ndonjë dëshmi autentike mbi origjinën shqiptare të Manaqëve. Dokumentari fillon nga vendi i rrënjëve të tyre, Avdela, fshat që sot ndodhet në Republikën e Greqisë, ndërmjet Kolonjës, Grebenesë e Meçovës, treva këto që populloheshin kryesishtë nga shqiptarë, të cilët jetonin në harmoni të plotë me grekët dhe arumunët. Ekipi i xhirimit ka marrë mundimin e ka shkuar deri në Avdelë, fshatë i boshatisur, ku njerëzit kthehen në muajt e verës. Pranë një çezme janë statujat në bronz të vëllezërve Manaqi. Në lagjen ku janë lindur, një tabelë tregon pronat e tyre të paprekura, ca livadhe në rrëzë të pyllit.

Në këtë fshat, Dhimitër Manaqit i lindi djali i madh Janaqi (1878-1954) dhe Miltoja (Miltiadhi) (09.09.1882-05.03.1964). Autori informon se nuk ka të dhëna se si rrodhi fëmijëria e tyre, por baza e jetës në këto anë prej shekujsh ka qenë blegtoria. Pejsazhet përreth janë me një bukuri tronditëse. Pyjet shekullore, kope të mëdha që shtegëtojnë për kullota. Mjafton të shohim fotot e tyre të rralla për ta përfytyruar deri në detaje jetën e kësaj zone. Mendohej që ato të rrëmbenin kërrabat, gunën e t’iu hipnin mushkave për të vazhduar traditën e moçme, por kjo nuk ndodhi.

Janaqi largohet për në Janinë ku shkollohet dhe merrë zanat, mësues vizatimi dhe hap studion fotografike. Duke dashur të jap një kontekst shqiptar të Janinës në shek XIX, autori i dokumentarit ikën nga historia e hidhet në legjendën e Ali Pashë Tepelenës, “një yll i madh që kishte kthyer shqiptarët dhe grekët drejt historisë moderne”. Ai kishte bashkuar tërë racat e Ballkanit, grekë, shqiptar, arumun, çifutë në një harmoni absolute. Kishte sunduar trimërishtë gjysëm shekulli në ëndrrën kokëshkretë që t’i shkëputej nga thonjtë superfuqisë më të madhe të Evro-Azisë, e pastaj kishte vdekur si një luan i plagosur me armë në dorë brenda një manastiri.

Kjo është Janina qendër e vilajetit dhe çerdhe e madhe e dijes. Në dokumentar është kapërcyer pa dëshmi lindja, fëmijëria, rinia e hershme dhe shkollimi i vëllezërve Manaqi. Kështu që profili i tyre tani rrëshqet nëpër hamendësime. “Duhet të kenë qenë me qindra shqiptar e grek që pozuan para objektivit të tyre”, thotë autori i skenarit Petrit Ruka. Duhet të jenë takuar në këto rrugë me anglezët e Charles Urban Company që xhironin nëpër ballkan, e që i patën Manaqët si përkthyes. Duhet të ketë qenë marramendëse tundimi i tyre kur iu panë anglezëve kamera për herë të parë. Këtej e tutje duhet të kenë ëndërruar një kamerë Bioscope 300. Vendosen në Manastir dhe hapin një studio fotografike.

Shtrohet pyetja! Po përse këto Manaqët nuk u vendosën në qytete të mëdha si Selaniku ose Athina, pyet P.Ruka? Sepse nuk i duket e rastit që vëllezërit zgjedhin një qytet ku dominojnë shqiptarët. “Deri në fund të jetës ata do të jetojnë mes shqiptarësh”. Mbase (ndoshta) këtë rrugë e përcaktoi kumbari i tyre Nikollë Dunësi, i cili i preu flokët Janaqit që kur ishte motak (një vjeçë) në djep. Nikolla ishte mik i babait të tyre, Dhimitër Manaqi.

Duket se këto pyetje jane të vështira që të pranohen nga historia, e cila vazhdon të insistoj në tjetërsimin e identitetit të dy kineastëve.. për më shumë se 40 vite, studiuesi i kinemasë shqiptare, Abaz Hoxha, ka rënë në gjurmë të së vërtetës së identitetit të vëllezërve Manaqi, kërkime që e kanë quar atë të besojë se këto dy burra të rëndësishëm në historinë e kinemasë janë shqiptarë.

“Kamera 300”, firma e të cilës është e prodhimeve më të hershme në Ballkan, është pronë e dy shqiptarëve, sipas Hoxhës, vetëm se rrugëtimi drejt kësaj të vërtete është pak i vështirë duke pasur parasysh morinë e gjatë të dokumenteve që servohen nga të dya palët.
Filmi i parë i vëllezërve Manaqi, që quhet “Tjerrëset” i prodhuar në vitin 1906, që ka në qendër gratë e fshatit të tyre të lindjes. Sipas Hoxhës, në këtë prodhim ai ka filmuar gjyshen e tij të vjetër dhe të ëmën, të cilat janë të veshura me kostume popullore shqiptare. Dhietra dokumentare të bëra në Maqedoni, të cilat nxjerrin në pah kostumet e filmuara nga “Kamera 300”, nuk janë maqedonase, por shqiptare, gjë e cila nuk është pohuar deri më sot.

Vetë periudha e turbullt historike të cilën ato jetuan, e bënë të mjegullt deri në ditët tona të vërtetën e origjinës së tyre, megjithëse dokumente të servuara si në Manastir, apo nga librat e kohës, tregojnë episode të rëndësishme mbi preardhjen shqiptare të dy kineastëve.

Studiuesi Abaz Hoxha në kërkim të gjurmëve të kinemasë “historia e tij në kërkim të identitetit të vëllezërve Manaqi”, daton qysh në vitin 1983. Qysh kur për herë të parë i ranë në duar disa materiale rreth historisë së “Kamerës 300”, Abaz Hoxha nuk ka rreshtur së kërkuari gjurmë të reja që e kanë çuar në fakte interesante për preardhjen e vëllezërve Manaqi.

Vite më parë ai ka udhëtuar drejtë Maqedonisë, për të gjetur origjinalin e librit mbi këto figura, duke parë interpretimet që maqedonasit i kanë bërë historisë së kinemasë. Për Abazin, e vërteta tanimë duhet pranuar, pasi të gjithë faktet e ardhura deri më tani i nxjerrin krijuesit e kinematografisë ballkanike si shqiptarë. Ishin shqiptarët ata që krijuan imazhin e parë filmik, me kamerën e tyre 300, emër të cilin sot e mban edhe një festival filmik në Manastir.
Vëllezërit Janaqi e Milton (Miltiadh) Manaqi u lindën: i pari në vitin 1878 dhe i dyti në 9 shtator të vitit 1882, në fshatin e vogël Avdela, që ndodhet midis trekëndëshit të përbërë nga qytetet e Konicës, Grebenesë, e Meçovës, rreth 15 km në jug të Samarinës. Historia e tyre drejt kinemasë nis fillimisht me pasionin ndaj fotografisë Miltiadh (Milto) Manaqi futet në gjimnazin e Janinës dhe më pas do të punojë në laboratorin fotografik, që i kishte hapur vëllai Janaq në Janinë, në vitin 1897. Shpirti i tij poetik do të bënte atë një nga fotografët më të njohur të kohës.

Kur ÇARL RAJDER NOVEL, një përfaqësues i njohur i asaj kohe i shoqërisë angleze “Çarls Urban Company” u duk në Shqipëri, që në vitin 1903, ai do të ndalonte në studion e vëllezërve Manaqi, që do të bëheshin udhërëfyesit e tij, në rrethinat e Manastirit.
Por, shoqërimi i këtij kineasti të huaj do të ndikonte shumë në të ardhmen e vëllezërve Manaqi, pasi prej këtij kineasti ata do të mësonin përdorimin e kamerës.

Në maj të vitit 1905, ata e zhvendosin laboratorin e tyre nga Janina në Manastir. Në fund të vitit 1904, Manaqët blen nga një shoqëri angleze një kamerë kinematografike, “Bioskop kamera nr. 300”, të cilën Miltua filloi ta përdorte në fillim të vitit 1905 me të cilën më pas xhiroi edhe kronikën e parë kinematografike duke i bërë kështu vëllezërit Manaqi si kineastët e parë në Ballkan.

Në dokumentarin e lartëpërmendur, Petrit Ruka në mesin e shumë miqësive të vëllezërve Manaqi, ndalet te ajo me mbretin Karol të Rumanisë, sepse me ndihmën e këtij mbreti u porosit dhe u ble kamera e parë e tyre historike nga Charles Urban Company e modelit Biscop 300. “Fakti që për blerjen e kësaj kamere ndërmjetësoi vetë mbreti flet qartë për emrin e tyre”-thotë skenaristi.

Paralelishtë me kamerën ata vazhduan edhe punën si fotograf, duke fituar në vitin 1906 medaljen e artë në konkursin ndërkombëtar të fotografisë artistike në Bukuresht me fotografinë me titull “Gruaja me foshnje nga Këlcyra”. Nëse fotoja është bërë në Këlcyrë të Përmetit, vend ku dëshmohet qartë se ato kanë qenë, mbetet që historianët tani të hulumtojnë se kush ishte ajo grua.

Një dokument i rëndësishëm filmik dhe me vlera të jashtëzakonshme për historinë e popullit tonë, është padyshim xhirimi në fillm nga vëllezërit Manaqim i Kongresit të Manastirit, që zhvilloi punimet nga 14-22 nëntor 1908, i cili hodhi bazat e një alfabeti unik shqiptar. Në këtë kronik kinematografike, të filmuar nga vëllezërit Manaqi, jepen figurat më madhore të kulturës shqiptare të asaj kohe, patriotët dhe revolucionarët demokratë që shkrinë jetën e tyre për mëmëdhenë.

Filmi përfshin parakalimin festiv të patriotëve shqiptarë me rastin e kongresit, i cili mbetet një nga kongreset tona historike. Shumë fotografi që vazhdojnë të ruhen në arkivat tona si të Gjergj Fishtës, Mihail Gramenos, Bajram (Bajo) Topullit, Ndre Mjedës etj, mbajnë firmën e vëllezërve Manaqi.

Duke kërkuar të vërtetën, studiuesi i kinemasë shqiptare, Abaz Hoxha, kishte rastin të njihej edhe me pretendimet greke. Është takuar dhe ka biseduar dy herë në Rapallo (Itali) dhe në Vienë me studjuesen, historianen e artit dhe kritiken greke Agllaia Mitropulos, e cila më vonë edhe në kohë të ndryshme do t’i dërgonte dy libra mbi historinë e kinemasë greke. Njëri libër është në gjuhën frënge, “Decouverte dy cinema grec”, botim i vitit 1968 dhe libri i dytë në greqishtë “Elenikos Kinematografos”, botim i vitit 1980, një botim voluminos rreth 500 faqe. Në të parin as nuk përmendeshin vëllezërit Manaqi, ndërsa në të dytin fliteshte në dy faqe jo të plota me fjalë të përgjithshme, duke theksuar se: “... në venat e tyre rrjedhte gjak helen...vetëm se kishin lindur në një fshat që që nga viti 1913 ishte nën juridiksionin e Greqisë, fshati shqiptar Avdela që ndodhet gati në mesin e trekëndëshit që formojnë Konica, Grebeneja e Meçova.
Duket se grekët ishin bërë xhelozë se atyre po u bëhej një jehonë e madhe nga sllavomaqedonasit, të cilët që nga viti 1979 e kishin filluar një festival të përvitçëm në Manastir, që titullohej “Festivali i kamerës kinematografike” ose shkurtë Festivali ndërkombëtar “Vëllezërit Manaki”, i cili është në rangun e një festivali ndërkombëtar dhe ndahen edhe çmime për kamerën më të mirë.
Kjo jehonë, e merituar, si dhe disa botime dhe ekspozita fotografike, të bëra nga Makedonska Kinoteka, brenda dhe jashtë Maqedonisë, ka për qëllim që tua vendos vulën e identitetit të tyre maqedonas, që nuk përkon me realitetin...

Studiuesi A. Hoxha vazhdon: “E intensifikova punën kërkimore, jo për tendenca nacionaliste, por për të nxjerrë të vërtetën mbi origjinën e tyre. Zbulimi më i madhë ishte njohja me Irfan Tërshanën me ndihmën e Pilikës, i cili më ndihmoi edhe më vonë me punën t’ime kërkimore, i cili e kishte takuar dy herë Milto Manaqin në Manastir në vitet 1935- 36 dhe se ai kishte deklaruar se ishte shqiptar, fliste shqip dhe e kishte ftuar edhe në shtëpi ku kishte parë se edhe gratë dhe fëmijët rrethë tyre flisnin shqip”-thotë Hoxha.

Aparati kinematografik i vëllezërve Manaqi, ose “Kamera 300” u quajt e tillë pasi mbante numrin 300, dokumente këto me rëndësi të jashtëzakonshme historike dhe shkencore. Sipas shumë dokumenteve, del që vëllezërit Manaqi kanë qenë aktiv në lëvizjen shqiptare për çlirimin kombëtar. Milto Manaqin e shikojnë herë në Dibër, Ohër e Shkup, e herë në Janinë, në Përmet, në Këlcyrë, Korçë etj. Vetëm një vit pas Kongresit të Manastirit, vëllezërit Manaqi i shohim në Kongresin e Dibrës 23-28. 07.1909. Motoja “një popull nuk sakatohet derisa punon, mendon dhe ndijen gjuhën e vetë amëtare”, është imperative për kameramanin e parë të Ballkanit, këtë regjistrues të pashoq dhe të paepur, i cili ishte pjesmarrës aktiv në këtë Kongres. Ky njeri i madhë me fotokamerën në dorë i dha dokumente-materiale Kongresit të Dibrës. Ai me vetmohimin e tij me fotografitë e bëra në Kongres materializoi veprimtarinë e delegatëve të Kongresit. Edhe në shënimet e kronikave edhe ato të korespondencës e përmendin Milto Manaqin, këtë dëshmitar okular të shumë ngjarjeve të rëndësishme historike të Ballkanit. Milto Manaqi gjatë mbajtjes së Kuvendit të Dibrës punonte në Dibër. Sipas dëshmive të pleçve dibranë, në Dibër, ka punuar një kohë të gjatë. Nga arkivi personal i arsimtarit Irfan Ushtelevca, e shtron në shkrimimin e tij poeti Halit Basha, në gazetën ‘’Flaka’’e 10 nëntorit 1997, se zejen e fotografistit në Dibër e ka ushtruar pak më gjatë. Studioja e tij kishte mbishkrimin në shqip “Milton Manaqi, fotograf – Dibër”, që do të thotë se Manaqi në Dibër punoi edhe para fillimit të Kongresit të Dibrës (23-28. 07. 1909).

Më pas, në saj të nivelit të lartë dokumentar dhe artistik të fotografive të tyre, vëllezërit Manaqi, u kërkuan për të kryer shërbime fotografike zyrtare në oborret mbretërore të Rumanisë, Bullgarisë dhe Turqisë, vlersim dhe angazhim mjaft i lakmuar nga shumë koleg, bashkëkohës të tyre. Shumë fotografi të vjetra e me vlera të mëdha dokumentare në arkivat historike shtetërore të këtyre vendeve, mbajnë përsipër mbiemrin “Manaqi”.

Një histori të tërë sjell në duart e një shqiptari Milton Manaqi me fotografitë e tij i cili ishte në ç‘do Kongres, ekspozit, si dhe në mbledhje dhe bënte fotografi me të cilat e pasuronte arkivin e tij. Pra ai ishte prezent edhe në Kongresin e Dibrës, i cili u mbajt në 23-28. 07. 1909 dhe në Kongresin e Manastirit, nga të cilat bëri 28 fotografi, kurse të ripërtrira ishin 33. Ato ishin fotografitë origjinale të Milton Manaqit. Është interesant fakti se për to është kujdesur një adhurues i fotografive të Manaqit nga Dibra.
Bëhet fjalë për Irfan Ushtulenca, i cili ishte autor i një ekspozite të parë të fotografive të Milton Manaqit. Të arri deri te ato fotografi s’ka qenë edhe aq e lehtë.

Irfan Ushtulenca, i cili bëri veprën më të madhe me ruajtjen e një kulture të madhe të Manaqit, tregon se në fotografi kishte përmbajtje të ndryshme si nga arritja e kongresmenëve, Qelamiza (fusha ku u mbajt Kongresi), kongresmenët e Manastirit, shtëpija e Kongresit dhe shumë e shumë të tjera.

Disa nga pamjet e Milton Manaqit janë të grisura, ndërsa nga shteti i atëhershëm, por Irfani i ka ripërtrirë sërish.

Legjendat e fotografive të Milton Manaqit tregojnë se bëhet fjalë për fotografi origjinale që i ka bërë vetë ai. Në disa prej tyre ka edhe legjenda në gjuhën shqipe, të cilën edhe ai e fliste bukur. Madje -, thotë Ushtulenca, sipas disa të dhënave, thuhet se Manaqi mund të ketë origjinë shqiptare.

Vëllezërit Manaqi e kishin filluar duke xhiruar shembjen e një perandorie, sulltanin e fundit tek binte dhe Mustafa Ataturkun tek ngjitej, si një yll në Turqinë moderne. Kishin filmuar rilindjen e Shqipërisë “tek bënte shkronjat e saja të gjuhës së lashtë pellazgjike dhe Kongresin e Dibrës një vit më vonë, 1909. Këto dëshmojnë se vëllezërit Manaqi kanë qënë njerëz të brendshëm e të besuar dhe të interesuar për fiksimin e këtyre ngjarjeve të figurave historike. Në 1911 filmojnë sulltanin turk, Mehmet Rashidi V në Manastir. Ishin të zakonshme për ta kronikat nga luftrat dhe dasmat, nga paradat dhe tubimet. Ruhen filmime të tyre në arkivat filmike të Rumanisë e Bullgarisë, vende ku udhëtuan deri në fund të Luftës së Parë Botërore.

Viti 1921, vëllezërit Manaqi i gjenë sërisht në Manastir, ku veç studios kinematografike kanë hapur Kino-Manaqi me 300 vende.
Në një libër të botuar në Stamboll në 1912 mbi Kongresin e Dibrës, jepen disa fotografi që tregojne ceremoni të ndryshme dhe grupe patriotësh, ku duket qart stampa e vëllezërve Manaqi. Këto fotografi dhe prezenca të vëllezërve Manaqi kanë hedhur dyshimet se këto materiale mund të ekzistojnë edhe në film, pasi në atë kohë ata e posedonin aparatin fotografik. Këto supozime vërtetohen edhe nga burime të tjera që kanë lidhje me Muzeun e Manastirit ku është vendosur trashëgimia e vëllezërve Manaqi.

E vetmja dëshmi për origjinën e tyre shqiptare, tani për tani është gojore, e cila është një fragment interviste që ka dhënë për Televisionin Publik Shqiptar, Irfan Tërshana. Ai thotë se ka takuar vëllezërit Manaqi në Manastir në vitin 1935, sepse donte të dinte se a ishin ata që i kishin fotografuar të jatin në Kongresin e Dibrës. Tërshana dëshmon se Manaqët me gjithë familjarët flisnin shqip, dhe atë “shqipen e jugut”. Milto Manaqi, jo vetëm që ia siguroi këtë fotografi, por gjithnjë sipas Tërshanës ai paska shtuar “Unë jam shqiptar dhe nuk mund të marrë para për patriotët”.

Në fund të dokumentarit “Homerët e filmit ballkanik”, Petrit Ruka pohon se: Një vit para vdekjes së Milto Manaqit, arkivi i tyre u morë prej shtetit dhe u arkivua në Kinotekën Maqedone, ku ruhen mbi 17 nijë negativë dhe qindra mijë metër film. “Kushedi ç‘pret që të dalë në dritë dhe të zbulojë historinë shqiptare”. Me këtë shpresë mbyllet dhe dokumentari “Homerët e filmit Ballkanik”, prej 32 minutash.
Në hartimin e këtij punimi autori ka shfrytëzuar punimet: “Kush janë vëllezërit Manaqi”, e botuar në “Iliria Post” dhe e huazuar nga gazeta “Koha”, më 16 dhjetor 2006; Elsa Damo, Vështrim Stabist mbi Manaqët”, e botuar në “Shekulli” dhe e huazuar në gazetën “Koha” më datën 20 tetor 2011; Dallëndyshe Miftari, “Milton Manaqi-fotografisti i parë në Ballkan”, në gazetën “Fakti”, më 21.07.2005; Dokumentarin “Homerët e filmit Ballkanik” të Petrit Rukës (2011); Monografinë “Manaqi i Bitolla” (Manaqët dhe Manastiri) të autorit D.Dimitroski (1975), Halit Basha, “Milton Manaqi”, në “Flaka”, 10.11.1997, Abaz Hoxha, “Lymierët e Ballkanit”, etj.

Po e përmbyll këtë vështrim modest me konstatimin se, pjesa më e madhe e veprimtarisë së tyre i takon vëllaut të vogël, Miltiadhit (Miltonit) dhe se fillimisht vëllezërit fotografonin në pllaka xhami (rrethë 10 mijë copa) që sot ruhen në Arkivin historik të Manastirit, në përbërje të të cilit vepron edhe “Muzeu Manaqi”. Më vonë ato filluan të fotografonin edhe me film celuloid, por gjithsesi në të dya rastet kryenin një punë të kujdesshme në laborator, duke na lënë edhe foto shumë të pastra teknikisht. Vëllezërit Manaqi janë krijuesit e mbi 12 mijë fotografive.

Jemi të bindur se për njohjen më të mirë të vlerave të fotografive të vëllezërve Manaqi, duhet një bashkëpunim shkencor e artistik ndërmjet shteteve për të cilat kanë punuar e krijuar këta fotografë pioner në Ballkan. Ata “presin” që bashkëqytetarët e tyre ballkanas, të bijen në një mendje, të “harmonizojnë apo rregullojnë hapin” dhe të botojnë një album serioz e të plotë të veprës së tyre. Për këtë, më e udhës do të ishte krijimi i një komisioni miks (të përzier) me specialistë nga vendet që “i mbulon” krijimtaria e tyre.

Me veprimtarine e tyre, në fushën e fotografisë, vëllezërve Manaqi, ju përket një vend nderi në historinë e fotografisë shqiptare.

Publikuar: 02.08.2012 | 09:50
Lexuar: 1987 herë
Printo PDF format Shto në,..

Komentet
Samiu (09/09/2015 21:28:18) E gjitha eshte nje genjeshter. Ata jane dhe kjo shte e vertte tuar tashme 100% arumune, ose si u thone ndryshe Vllehe. ashtu si babai i nene Terezes qe eshte vllah- arumune..
Dhimo (26/07/2016 16:45:57) Qe Jane me origjine arumune ose vllahe nuk elot as topi. Te gjithe perpjekjet per te ndryshuar kete te vertete jane sa te kota aq edge qesharake.Egzistojne shume the dhena dhe fakte historike ku shihet qarte origjina e tyre. Njera prej tyre dhe me kryesorja eshte filmimi ipare qe Kane here te day vellezrit Ku shihet qarte se cilat Jane tjerset dhe cilat me shume se arumunet ishin me te aftat per kete pune.Prandaj pretendimi I sllavomaqedonasve dhe AQ me pak I shqiptareve per origjinen etyre Jane pa baza historike dhe qesharake.

Ndalohet përdorimi i gjuhës denigruese dhe fjalëve ofenduese ndaj individëve dhe ndaj grupeve specifike, si dhe komentimet që s`kanë të bëjnë me temën e artikullit. Moderatorët mbajnë të drejtën e fshirjes së komenteve që thyejnë rregullat e komunikimit.
Emri:
Email adresa:
Komenti:















Developed by: Just5 Studio
Rss furnizime